Veel mensen die bij mij komen, willen vooral één ding: hun zenuwstelsel kalmeren bij stress. Ze voelen zich uitgeput, gespannen of raken snel overprikkeld, ook al doen ze ‘alles goed’. Rust nemen, gezond eten, bewegen …..en toch blijft dat gevoel van aanstaan, piekeren of lichamelijke spanning terugkomen. In deze blog neem ik je mee in hoe stress werkt op je zenuwstelsel, waarom je daar niet zomaar ‘uit’ kunt stappen, en hoe Somatics je kan helpen om via het lichaam een andere weg in te slaan.
Zelf heb ik daar ook een flinke weg in afgelegd.
Ik gaf al jaren yogales en mindfulness trainingen toen ik in 2019 uiteindelijk uitviel met allerlei aanhoudende lichamelijke klachten. Ik snapte er echt helemaal niets van, want ik wist toch hoe ik mijn zenuwstelsel goed kon reguleren? En ik nam toch ook voldoende rust? Waarom was mijn zenuwstelsel dan toch zo ontregeld?
Yoga en mindfulness hebben me jarenlang geholpen om goed voor mezelf te zorgen en ik genoot ook oprecht van de dagelijkse beoefening. Toch merkte ik dat ik op bepaalde levensthema’s vast bleef lopen. ACT en Somatics gaven me precies de aanvullende handvatten die ik nodig had: om niet alleen beter om te gaan met wat ik voelde, maar ook om oude patronen echt in beweging te brengen.
Wat doet je zenuwstelsel bij stress? En hoe kun je je zenuwstelsel kalmeren bij stress?
Om deze vraag goed te kunnen beantwoorden is het belangrijk om eerst te weten wat überhaupt stressvol is voor je zenuwstelsel. Misschien weet je dat het centrale zenuwstelsel bestaat uit een sympathische (actie) en parasympathische (rust) tak. Voor je zenuwstelsel is stress simpelweg: een signaal van onveiligheid. Dat kan een écht gevaar zijn (zoals een aanstormende auto), maar in onze moderne, hectische leefstijl is het vaker iets subtiels zoals een te volle agenda, werk- en prestatiedruk, een gespannen gesprek, mantelzorgtaken, of het idee dat je iets niet goed doet.
Wanneer stress langere tijd aanhoudt, kost dat je lichaam veel energie. Je lichaam krijgt steeds meer moeite om te schakelen tussen de actieve stand en de ruststand van je zenuwstelsel. Je verbruikt zo ongemerkt steeds meer van je energiereserves, zonder dat ze goed worden aangevuld, zoals Annemarieke Fleming mooi omschrijft in het boek ‘Je vermoeidheid te lijf’.
Waarom je je zenuwstelsel niet ‘uit’ kunt schakelen bij stress
Wanneer de stress toeneemt, raakt het sympathisch zenuwstelsel- het deel dat je lichaam voorbereidt op actie- overactief. Daardoor wordt het steeds lastiger om af te schakelen en echt te ontspannen. Bij aanhoudende werkdruk of het zorgen voor een kind of familielid in een intensieve periode, kun je ongemerkt voortdurend ‘aan’ blijven staan. Het lijkt op een tabblad op je telefoon dat altijd openstaat en ongemerkt energie blijft verbruiken.
Ook onze manier van omgaan met problemen, zoals piekeren en ‘doorploeteren’, kan het zenuwstelsel onbewust in die actieve stand houden. Dit uit zich vaak in moeheid, kaakklemmen, spierspanning, overprikkeling of het gevoel ‘altijd aan’ te staan. Op de langere termijn kunnen ook lichamelijke klachten ontstaan zoals bijvoorbeeld aanhoudende vermoeidheid, prikkelbare darmsyndroom, rug- en schouderklachten of hoofdpijn.
Uiteindelijk kan je ook merken dat deze klachten weer effect hebben op je mentale gezondheid en slaappatronen.
Wat is Somatics en waarom werkt het bij stress?
Somatics is momenteel een veelgebruikt woord. Het is een verzamelnaam voor lichaamsgerichte methoden die je helpen bewuster te worden van je lichaam en je zenuwstelsel tot rust te brengen. Vaak worden meerdere somatische stromingen gecombineerd. En je ziet de term Somatics nu regelmatig terug in bijvoorbeeld artikelen over je zenuwstelsel kalmeren bij stress.
Vier belangrijke benaderingen binnen Somatics zijn:
- Hanna Somatics
Richt zich op het ontspannen van chronische spierspanning via langzame, bewuste bewegingen die helpen vastzittende spanningspatronen te doorbreken. - Somatic Experiencing (Peter Levine)
Ontwikkeld om trauma’s te verwerken door het lichaam stap voor stap te laten ontladen van opgeslagen spanning zonder herbeleving van het trauma. - Polyvagaaltheorie (Stephen Porges)
Legt uit hoe ons autonome zenuwstelsel reageert op veiligheid en bedreiging, en vormt de basis om via het lichaam weer in een staat van ontspanning en verbinding te komen. - Oosterse technieken zoals yoga en mindfulness
Benadrukken lichaamsbewustzijn, ademhaling en meditatieve aandacht om spanning te verminderen en het zenuwstelsel te kalmeren.
Door de combinatie van aandacht, bewuste beweging en het ervaren van veiligheid ontstaat er ruimte in het lichaam. Je activeert hiermee het ventrale deel van het parasympatisch zenuwstelsel, de staat van rust, verbinding en herstel.
Somatics is dus een lichaamsgerichte benadering die zich richt op het bewust ervaren van je lichaam van binnenuit. In plaats van te focussen op uiterlijke prestaties, ligt de nadruk op het voelen van je lichaam tijdens beweging. Ik gebruik daarbij de kennis van Somatic Education, een methode ontwikkeld door Thomas Hanna, die gebruikmaakt van langzame, bewuste bewegingen om het zenuwstelsel te hertrainen en chronische spierspanning te verminderen.
Daarnaast werk ik vanuit de polyvagaaltheorie en gebruik ik Somatic Experiencing-oefeningen van Peter Levine om het zenuwstelsel te ondersteunen en een diepe veilige bedding en herstel te bevorderen. En uiteraard niet te vergeten de eeuwenoude wijsheid uit de yoga en mindfulness. Iets dat ik zo vanzelfsprekend vermeng in alles wat ik doe, dat ik het beschouw als de grondtoon van alles.
Nu vraag je je misschien af of Somatics ook traumatherapie is? De Somatics trainingen en workshops die ik geef zijn geen traumatherapie. Maar kunnen traumatherapie heel erg goed ondersteunen. Bij twijfel kun je altijd aan je therapeut vragen of deze vorm van bewegen en voelend reflecteren op dit moment passend voor je is.
Kan ik Somtics ook doen bij pijnklachten?
Bij aanhoudende spierspanning en pijnklachten ga je vaak steeds stroever bewegen en wordt het moeilijker je spieren goed aan te sturen. Zeker als je door de pijnklachten ook bepaalde bewegingen gaat vermijden.
Met Somatics leer je via langzame, kleine bewegingen je lichaam opnieuw voelen en besturen, niet om pijn te ‘verhelpen’, maar vanuit aandacht en vertrouwen.
Je leert niet ‘rekken’, maar herprogrammeren door ritmische en rustige beweging.
Hierdoor ga je:
→ Voelen hoe je aanspant
→ Voelen hoe je écht loslaat
→ Vertrouwen krijgen in die fijne, vloeiende samenwerking tussen lichaam en brein
De wisselwerking tussen lichaam en geest
Herstel bij stress en aanhoudende lichamelijke klachten vraagt een bredere aanpak. Van beneden naar boven, dus van je lichaam naar je brein, maar ook van boven naar beneden. Hoe we omgaan met klachten, belemmerende gedachten en overtuigingen beïnvloedt namelijk ook ons lichaam en de pijnbeleving. Dit wordt ook wel onze coping genoemd.
Een betere coping ontwikkelen, betekent je zenuwstelsel beter reguleren
Bij Somatics ligt het startpunt bij het lichaam. Via bewuste, langzame bewegingen en aandacht voor spierspanning en ademhaling leer je je zenuwstelsel opnieuw aan te sturen. Dit noemen we een bottom-up benadering: het lichaam helpt je te voelen hoe je autonome zenuwstelsel je dagelijkse bewegingen en spierspanning aanstuurt.
Ons zenuwstelsel staat echter niet los van onze gedachten en emoties. Juist doordat lichaam en geest zo met elkaar verbonden zijn, is het daarom ook waardevol te werken met wat je mentaal en emotioneel ervaart.
Daarom geef ik in de Somatics workshop altijd een korte introductie tot Acceptance and Commitment Therapy (ACT). ACT helpt je om op een andere manier om te gaan met piekergedachten en gevoelens. Dit is een top-down aanpak waarbij je mentale patronen leert herkennen en ruimte geeft, zonder erin meegezogen te worden.
Deze combinatie bleek voor mij een keerpunt: ik begon niet alleen anders te bewegen, maar ook anders om te gaan met gedachten, voelen en leven. In plaats van vechten tegen mijn klachten, leerde ik de controle op te geven. Dat gaf ruimte, vertrouwen en een gevoel van thuiskomen bij mezelf. Eindelijk kon ik functioneren op een manier die wél klopte. Niet vanuit moeten, maar vanuit mijn eigen ritme en natuur.
Voor wie is Somatics geschikt?
Ik zeg altijd: voor iedereen die vrij wil blijven bewegen en goed voor zichzelf wil zorgen in deze hectische maatschappij. En zeker wanneer je nieuwsgierig bent naar wat er nu precies bedoelt wordt wanneer er ergens iets geadviseerd wordt over je zenuwstelsel kalmeren bij stress.
In het specifiek kan Somatics goed passen bij mensen met:
- Een wens om meer veiligheid en verbinding in hun lijf te ervaren
- Aanhoudende lichamelijke klachten (ALK)
- Door pijnklachten verstoorde motoriek
- Vermoeidheid, stress of burn-out
- Perfectionisme en prestatiedruk
- Moeite met ontspannen, loslaten of voelen
- Bij herstel van NAH, oncologische behandelingen, Fibromyalgie, FNS, Post- Covid (na overleg behandelaar).